Çinko Klorür (ZnCl₂) – Bilimsel ve Teknik İnceleme

1. Kimyasal Yapı ve Bağ Karakteri

• Formül: ZnCl₂

• Çinko, +2 oksidasyon basamağındadır.

• Zn²⁺ iyonu yüksek polarize edici güce sahiptir → Zn–Cl bağlarında kısmen kovalent karakter oluşur.

• Bu nedenle tuz klasik iyonik tuzlara göre çok daha higroskopiktir.

2. Polimorfik Yapılar

Çinko klorür en az dört farklı kristal yapı gösterebilir (α, β, γ, δ fazları).
Bu fazlar:

• Sıcaklık

• Nem

• Kristalleşme hızı
  gibi faktörlere bağlı olarak dönüşebilir. Bu özellik ZnCl₂’nin çok yönlü bir madde olmasını sağlar.

3. Termodinamik Özellikler

• Erime noktası: 290–292 °C

• Kaynama noktası: 732 °C (süblimleşme eğilimli)

• Hidroliz eğilimi: ZnCl₂ sulu ortamda Zn(OH)Cl ve Zn(OH)₂ oluşumu ile kısmi hidroliz gösterir.
  Bu nedenle çözelti pH’ı genelde 4–5 civarındadır.

4. Çözünürlük ve Solvat Kompleksleri

Çinko klorürün çözünürlüğü olağanüstü yüksektir:

• 432 g/100 mL (25°C)
  Bu, Zn²⁺’nın su molekülleri ile güçlü kompleksler (örneğin [Zn(H₂O)₆]²⁺) oluşturmasından kaynaklanır.

Ayrıca klorür iyonu ile:

• [ZnCl₃]⁻

• [ZnCl₄]²⁻

gibi kloro-kompleksler oluşturur.
Bu yüzden yüksek konsantrasyonlu ZnCl₂ çözeltileri Lewis asidi gibi davranır.

5. Asitlik ve Lewis Asidi Özelliği

ZnCl₂ güçlü bir Lewis asididir, çünkü Zn²⁺ iyonunun elektron çekici gücü yüksektir.
Bu yüzden organik kimyada:

• Friedel–Crafts türevi reaksiyonlar

• Dehidrasyon

• Esterleşme

• Alkollerle reaksiyonlar

gibi pek çok süreçte katalizör olarak kullanılır.

6. Endüstride Kullanımı – Daha Teknik Açıklamalar

a) Lehimleme (Flux)

ZnCl₂, metal yüzeylerdeki oksitleri çözerek aktif yüzey oluşturur:

Bu yüzden lehimleme tellerinde ve pastalarında en sık kullanılan bileşendir.

b) Tekstil ve Kağıt Endüstrisi

ZnCl₂ selüloz üzerinde şişme ve çözünme etkisi gösterir.
Bu nedenle:

• Parşömen kağıdı

• Viskon elyaf üretimi

gibi süreçlerde kullanılır.

c) Organik Sentez

• Alkolleri alkil klorüre dönüştürebilir (Lucas Reaktifi).

• Amidler, nitriller ve karbonil bileşikleriyle kompleks oluşturabilir.

d) Ağaç Koruma

ZnCl₂’nin biyosit özelliği sayesinde:

• Mantar

• Termit

• Böcek

önleyici etkisi vardır. Geleneksel “Burnett yöntemi” çinko klorür bazlıdır.

7. Güvenlik ve Reaktivite

• Kuvvetli korozif özellik gösterir.

• Suda çözünürken ekzotermik ısı açığa çıkar.

• Organik maddelerle yüksek sıcaklıkta reaksiyona girebilir.

• Nem çekici olduğundan hava ile temasında hızla çözünür bir jel forma döner.