1. Kimyasal Tanım ve Formül
-
Kimyasal formül: (NH₄)₂SO₄
-
Molar kütle: 132,14 g/mol
-
CAS Numarası: 7783-20-2
-
Diğer isimler: Diamonyum sülfat, Ammonium sulphate (İngilizce), Amonyum tuzu
Amonyum sülfat, suda yüksek çözünürlüğe sahip beyaz kristal veya granül bir tuzdur. Genellikle azot ve sülfür kaynağı olarak kullanılır.
2. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler
-
Görünüm: Beyaz kristal veya granül
-
Koku: Kokusuz
-
Yoğunluk: 1,77 g/cm³ (katı hali)
-
Erime noktası: 235 °C civarında (bozunma)
-
Çözünürlük: Suda yüksek çözünürlük (20°C’de yaklaşık 70 g/100 mL)
-
pH (1% çözeltide): 5.5 – 6.0 (hafif asidik)
-
Kararlılık: Nemli ortamda topaklanmaya yatkın
Kimyasal olarak, asidik bir tuzdur ve suda çözündüğünde amonyum iyonu (NH₄⁺) ve sülfat iyonu (SO₄²⁻) verir.
3. Üretim Yöntemleri
Amonyum sülfat genellikle iki yolla üretilir:
-
Endüstriyel Üretim (Fosfat İşlemleri):
Fosfat gübre üretimi sırasında yan ürün olarak ortaya çıkar:-
Fosforik asit üretiminde kullanılan sülfürik asit ile amonyak reaksiyonu:
-
-
Doğrudan Reaksiyon:
-
Amonyak ve sülfürik asit doğrudan tepkimeye girerek amonyum sülfat üretir.
-
4. Kullanım Alanları
4.1 Tarım ve Gübre
-
En yaygın kullanım alanıdır.
-
Azot ve sülfür kaynağıdır:
-
%21 civarında azot (N)
-
%24 civarında sülfür (S) içerir.
-
-
Özellikle asidik topraklarda tercih edilir.
-
Kullanım şekli: Toprak uygulaması veya yaprak gübrelemesi.
-
Avantajı: Nitrat bazlı gübrelere göre bitkiye daha yavaş salınım sağlar.
4.2 Endüstriyel Kullanım
-
Gıda sanayi:
-
Maya besiyerlerinde, un katkılarında stabilizatör olarak kullanılır.
-
-
Su arıtımı:
-
Ağır metal iyonlarının çöktürülmesinde yardımcı olabilir.
-
-
Laboratuvar kullanımı:
-
Protein çöktürme (protein purifikasyonu ve kriyo-presipitasyon) işlemlerinde.
-
-
Kimya sanayi:
-
Katkı maddesi, pH düzenleyici ve diğer amonyum tuzlarının üretiminde hammadde olarak kullanılır.
-
4.3 Ev ve Diğer Kullanımlar
-
Karbonat veya amonyum tuzları ile karıştırılarak bazı temizlik ürünlerinde kullanılabilir.
5. Sağlık ve Güvenlik
-
Göz ve cilt teması: Tahriş edebilir.
-
Soluma: Tozun solunması üst solunum yollarını tahriş edebilir.
-
Yutma: Büyük miktarda yutulması zehirleyici olabilir.
-
Depolama: Kuru, serin ve iyi havalandırılmış yerde, nemden uzak tutulmalıdır.
-
Yangın: Yanıcı olmasa da, yüksek sıcaklıklarda bozunabilir ve amonyak gazı salabilir.
6. Çevresel Etkiler
-
Toprağa fazla uygulanması durumunda su kirliliğine neden olabilir (özellikle nitrat ve amonyum iyonları yoluyla).
-
Bitkiler için yararlı olsa da, yanlış kullanım su ve çevre kalitesi açısından risk oluşturabilir.
7. Karışabilirlik ve Kimyasal Özellikler
-
Suda çok iyi çözünür.
-
Çoğu fosfat ve potasyum gübresi ile karışabilir.
-
Bazı kireçli veya alkali gübreler ile karıştırılmamalıdır, çünkü reaksiyona girebilir.
8. Depolama ve Ambalaj
-
Genellikle 25 kg veya 50 kg torbalar halinde satılır.
-
Nemli ortamda topaklanmaya karşı silobag veya kapalı konteynerlerde saklanır.
-
Raf ömrü genellikle 2–3 yıldır, ancak nemden korunmalıdır.
Özetle
Amonyum sülfat, hem tarımda hem endüstride çok yönlü kullanılan, azot ve sülfür kaynağı olan, suda çözünürlüğü yüksek beyaz kristal bir tuzdur. Kullanımı ekonomik ve pratiktir, ancak doğru uygulanmazsa çevre ve sağlık açısından riskler oluşturabilir.